زخم بستر چیست؟
زخم بستر چیست؟
زخم بستر یا زخم فشاری( Pressure Ulcer یا Pressure Injury ) نوعی آسیب به پوست و بافتهای زیر آن است که در اثر وارد شدن فشار مداوم به یک ناحیه از بدن ایجاد میشود. این عارضه بیشتر در افرادی دیده میشود که به دلیل بیماری، جراحی، آسیب نخاعی، سالمندی یا سایر مشکلات جسمی، برای مدت طولانی در تخت یا روی ویلچر قرار دارند و توانایی تغییر وضعیت بدن را ندارند.
در حالت طبیعی، بدن انسان بهطور ناخودآگاه هر چند دقیقه یکبار وضعیت خود را تغییر میدهد. حتی زمانی که خواب هستیم، بارها بدون اینکه متوجه شویم جابهجا میشویم. همین حرکات کوچک باعث میشوند جریان خون در تمام قسمتهای بدن حفظ شود و پوست و بافتها اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت کنند.
اما زمانی که فرد برای ساعتهای طولانی در یک وضعیت ثابت باقی بماند، فشار مداوم روی برخی قسمتهای بدن باعث فشرده شدن رگهای خونی میشود. در نتیجه خونرسانی کاهش پیدا میکند و سلولهای آن ناحیه به مرور دچار کمبود اکسیژن و مواد مغذی میشوند. اگر این فشار ادامه پیدا کند، سلولها آسیب میبینند و در نهایت زخم بستر ایجاد میشود.
اگرچه این عارضه بیشتر در بیماران بستری دیده میشود، اما تنها محدود به بیمارستان نیست. سالمندان، افراد ویلچرنشین، بیماران مبتلا به فلج، افراد دارای آسیب نخاعی و حتی کسانی که پس از یک عمل جراحی برای مدت طولانی بیحرکت هستند نیز ممکن است دچار زخم بستر شوند. به همین دلیل، شناخت علائم اولیه و رعایت اصول پیشگیری اهمیت زیادی دارد.
زخم بستر چگونه ایجاد میشود؟
زمانی که فشار زیادی برای مدت طولانی روی یک قسمت از بدن وارد شود، رگهای خونی آن ناحیه فشرده میشوند و خون دیگر به مقدار کافی به بافتها نمیرسد.
در ابتدا ممکن است فقط پوست کمی قرمز شود، اما اگر فشار همچنان ادامه داشته باشد، آسیب به لایههای عمیقتر پوست، بافت چربی، عضلات و در مراحل پیشرفته حتی استخوان نیز گسترش پیدا میکند. به همین دلیل است که زخم بستر تنها یک زخم پوستی ساده نیست، بلکه میتواند به یک عارضه جدی و پرهزینه تبدیل شود.
هرچه شدت فشار بیشتر باشد یا مدت زمان طولانیتری ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد زخم نیز افزایش مییابد.
چرا زخم بستر بیشتر روی پاشنه پا، دنبالچه و باسن ایجاد میشود؟
دلیل اصلی این موضوع آن است که در برخی نواحی، استخوان فاصله بسیار کمی با سطح پوست دارد. زمانی که بیمار روی تخت یا ویلچر قرار میگیرد، وزن بدن در همین نقاط متمرکز میشود و فشار بیشتری به پوست وارد میشود. در نتیجه، جریان خون سریعتر کاهش پیدا کرده و احتمال آسیب بافتی افزایش مییابد.
برای مثال، وقتی بیمار به پشت خوابیده باشد، بیشترین فشار معمولاً روی پاشنه پا، دنبالچه، باسن، آرنج، کتف و پشت سر وارد میشود. اگر بیمار به پهلو بخوابد، شانه، لگن، زانوها، قوزک پا و گوش بیشتر در معرض فشار قرار میگیرند.
در میان تمام این نواحی، پاشنه پا یکی از حساسترین قسمتهای بدن است. پوست این ناحیه نازک است، چربی محافظ کمی دارد و تقریباً تمام وزن پا هنگام دراز کشیدن روی آن متمرکز میشود. به همین دلیل، بسیاری از بیماران بستری اولین علائم زخم بستر را در پاشنه پا تجربه میکنند.
آیا زخم بستر فقط در سالمندان ایجاد میشود؟
خیر. اگرچه افزایش سن یکی از عوامل خطر مهم محسوب میشود، اما زخم بستر میتواند در هر سنی رخ دهد. هر فردی که برای مدت طولانی قادر به حرکت نباشد، در معرض ابتلا قرار دارد.
برای مثال، بیماران بستری در بخش مراقبتهای ویژه (ICU)، افراد مبتلا به آسیب نخاعی، بیماران فلج، افرادی که تحت جراحیهای طولانی قرار گرفتهاند و حتی برخی بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت یا سرطان، بیش از دیگران در معرض این عارضه هستند.
نکته مهم این است که زخم بستر معمولاً بهصورت ناگهانی ایجاد نمیشود. این عارضه اغلب با علائم سادهای مانند قرمزی پوست آغاز میشود و در صورت تشخیص زودهنگام، میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. به همین دلیل، بررسی روزانه پوست، تغییر منظم وضعیت بیمار و استفاده از تجهیزات کاهش فشار، از مهمترین اقدامات برای پیشگیری از زخم بستر به شمار میروند.